.

Toplumlarin yasam biçimlerini, aliskanliklarini ve geleneklerini gösteren degerler; toplumlarin temelini olusturan yapilardir. Egitim ve ögretimde degerler aktarimi planli sekilde yapilmalidir. Ana dili ögretimi olarak görülen Türkçe derslerinde, degerler kavramimin aktarilmasi önemli konulardan biri olarak karsimiza çikmaktadir. Bunu saglayacak temel unsurlarsa Türkçe ders kitaplari ve Türkçe ders kitaplarina alinan metinlerdir. Degerlerin ders kitaplarindaki metinler üzerinden daha anlasilir ve somut bir sekilde bireylere aktarilabilecegi düsünülmektedir. Bu baglamda çalismada, 2023-2024 egitim-ögretim yilinda MEB tarafindan hazirlanan 6, 7 ve 8. sinif Türkçe ders kitaplarindaki metinler, demokratik degerler baglaminda incelenmistir. Inceleme “Learning to Give” kurulusunun on demokratik degeri çerçevesinde yapilmistir. Bu degerler; hayat, özgürlük, mutluluk arayisi, adalet, ortak fayda, esitlik, gerçeklik, çesitlilik, halk egemenligi, vatanseverlik olarak ifade edilmistir. Bu amaç dogrultusunda çalismada, nitel arastirma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanilmistir. Arastirma sonucunda elde edilen verilere bakildiginda, Türkçe ders kitaplarindaki metinlerin demokratik degerler açisindan yeterli olmadigi görülmüstür. Bununla birlikte metinlerde islenen demokratik degerlerin sinif seviyeleri ilerledikçe düstügü saptanmistir. Ders kitaplarindaki metinler incelendiginde, bazi metinlerde hiçbir demokratik degere yer verilmedigi belirlenmistir. Ayni zamanda 6 ve 7. sinif Türkçe ders kitaplarinda “halk egemenligi” demokratik degerine hiç yer verilmedigi görülmüstür. Arastirma sonucundan hareketle, Türkçe ders kitaplarinda demokratik degerlere daha fazla ve belli bir örüntüyle yer verilmesi önerilmistir.

Bu çalismanin amaci Türkçeyi yabanci dil olarak ögretenlerin artirilmis gerçeklik uygulamalarina iliskin algilarini metaforlar araciligiyla saptamaktir. Bu amaç dogrultusunda arastirmaya katilan ögretim elemanlarindan artirilmis gerçeklik uygulamalarina yönelik metafor üretmeleri ve gerekçelerini sunmalari istenmistir. Olgubilim deseniyle yürütülen bu arastirmanin verileri 2023-2024 egitim ögretim yilinin güz döneminde Türkiye’deki çesitli devlet ve vakif üniversitelerinin bünyesinde bulunan Türkçe ögretim merkezlerinde görev yapan 42’si kadin 18’i erkek olmak üzere toplam 60 ögretim elemanindan toplanmistir. Arastirmanin çalisma grubu belirlenirken kolay ulasilabilir örnekleme yöntemi kullanilmistir. Veriler çevrimiçi ortamda hazirlanan bir form araciligiyla toplanmis, verilerin analizinde içerik analizi teknigi kullanilmistir. Arastirma sonucunda artirilmis gerçeklik uygulamalarina yönelik 49 farkli metaforun üretildigi alti ayri kavramsal kategori elde edilmistir. Bunlar; gerekli ve zorunlu bir unsur olarak artirilmis gerçeklik uygulamalari, destekleyici bir unsur olarak artirilmis gerçeklik uygulamalari, kullanissiz bir unsur olarak artirilmis gerçeklik uygulamalari, eglence unsuru olarak artirilmis gerçeklik uygulamalari, gerçeklik algisini artirici bir unsur olarak artirilmis gerçeklik uygulamalari ve yenilikçi bir unsur olarak artirilmis gerçeklik uygulamalari basliklari altinda siniflandirilmistir. Çalismanin alt problemleri dogrultusunda Türkçeyi yabanci dil olarak ögreten ögretim elemanlarinin ürettikleri metaforlarin olusturulan kategorilere göre dagilimlari incelenmistir. Elde edilen sonuçlardan hareketle çesitli önerilerde bulunulmustur.

Bu arastirmada Türkçe egitimi alaninda degerler egitimi ile ilgili yapilmis lisansüstü tezlerin çesitli degiskenler açisindan incelenmesi amaçlanmistir. Çalisma betimleyici nitel bir arastirma olup verilerin toplanmasinda doküman analizi tekniginden faydalanilmistir. Çalisma kapsaminda 2007-2024 yillari arasinda Yüksekögretim Kurumu Baskanligi Tez Merkezinde 31.03.2024 tarihine kadar yayimlanmis olan lisansüstü tezler; türlerine, yillara, üniversitelere, yöntemlerine, tezlerde kullanilan arastirma desenlerine, kullanilan veri toplama araçlarina, incelenen metin/medya türlerinin dagilimlarina, deger tasniflerine ve kullanim sikligi bakimindan öne çikan degerlere göre incelenmistir. Analiz sonucunda ortaya çikan bulgulara göre 170 yüksek lisans, 24 doktora tezi oldugu tespit edilmistir. Degerler egitimi ile ilgili en fazla lisansüstü tezin; 34 yüksek lisans, 1 doktora tezi olmak üzere 2019 yilinda yazildigi bulgulanmistir. Bu lisansüstü tezlerin 39 farkli üniversitede yapildigi görülmektedir. Çalismalarda en fazla nitel yöntemin tercih edildigi ve yapilan çalismalarda 17 farkli desen bulgulanmis olmasina ragmen en fazla doküman analizinden ve betimsel tarama modelinden faydalanildigi tespit edilmistir. Veri toplama araçlarina göre yapilan siniflandirmada en fazla doküman ve görüsme formundan yararlanildigi ortaya çikmistir. Incelenen tezlerde birden fazla metin türü kullanimi çogunluktadir. Kullanim sikligi bakimindan bu sirayi roman, hikâye ve siir takip etmistir. Çalisma kapsaminda incelenen tezlerin bazilarinda birden fazla deger tasnifinin kullanildigi görülmüstür. Arastirmacilar tarafindan olusturulan tasnifin ve MEB kök degerler basliginin sayica diger tasniflere göre öne çiktigi bulgulanmistir. Tezlerde kullanim sikligi bakimindan en fazla ele alinan degerlerin de sirasiyla sevgi, yardimseverlik, sorumluluk, saygi, dostluk oldugu tespit edilmistir.

Bu arastirmanin amaci ülkemizde ilkögretim kademesinden ortaögretime geçiste uygulanan 2018, 2019, 2020 ve 2021 yillarinda gerçeklestirilen Liselere Geçis Sinavi’nda bulunan Türkçe problemlerinin Türkçe Dersi Ögretim Programi açisindan incelenmesidir. Bu genel amaç dogrultusunda dört yilda gerçeklestirilen (2018, 2019, 2020 ve 2021) Liselere Geçis Sinavi’nda yer alan Türkçe sorularinin, Türkçe dersinin hedeflerini belirleyen ve sinirlarini çizen Türkçe Dersi Ögretim Programi’nda bulunan beceri alanlari ve kazanimlari yansitma durumu bakimindan ele alinmistir. Çalisma nitel arastirma yöntemi kullanilarak gerçeklestirilmistir. Verilerin saglanmasinda doküman incelemesi teknigine basvurulmustur. Saglanan veriler içerik analizi teknigi ile analiz edilerek mevcut verilerin dagilimi yüzde ve frekans degerleri biçiminde tablo ve grafikler üzerinden sunulmustur. Ayrica verilerin toplanmasi ve verilerin çözümlenmesinde uzman görüslerine basvurulmustur. Çalismada her bir yilda 20 soru olmak üzere toplamda 80 Türkçe sorusu üzerinde inceleme gerçeklestirilmistir. Çalismanin sonucunda elde edilen verilere göre dört yilda gerçeklestirilen LGS uygulamalarinda agirlikli olarak okuma becerisine ve düsük düzeyde yazma becerisine dair sorular yer aldigi tespit edilmistir. Okuma ve yazma becerisi baglaminda da kimi kazanimlara yönelik sorularin her uygulamada yer aldigi kimi kazanimlarin ise hiçbir uygulamada soru olarak sinavlarda yer almadigi anlasilmistir. Bunun yaninda dinleme ve konusma beceri alanlarina dair herhangi bir sorunun da söz konusu dört yilda gerçeklestirilen sinavlarda yer almadigi görülmüstür.